Hinweis

Ihre Browserversion wird leider nicht mehr unterstüzt. Dies kann dazu führen, dass Webseiten nicht mehr fehlerfrei dargestellt werden und stellt ein erhebliches Sicherheitsrisiko dar. Wir empfehlen Ihnen, Ihren Browser zu aktualisieren oder einen der folgenden Browser zu verwenden:

Band 22 (1970)

Günter Wegner, Kirchenjahr und Messfeier in der Würzburger Domliturgie des späten Mittelalters, Würzburg 1970, 226 S.

Inhaltsverzeichnis

Quellen, Literatur, Abkürzungen S. XV

Einleitung S. 1
Kapitel I: Die bisherige Forschung S. 1
Kapitel II: Zielsetzung und Methode S. 7

Hauptteil A: Die Quellen S. 9

Kapitel I: Der Bestand im späten Mittelalter S. 9
Kapitel II: Die erhaltenen Handschriften S. 17
    1. Chorordnungen S. 17
        a. Breviarium chori sancti Kiliani (UBW Mp. th. f. 168) S. 17
        b. Rubricae missarum (UBW Mp. th. q. 10) S. 21
        c. Breviarium missae (UBW Mp. th. f. 102, f. 276–303) S. 21
        d. Breviarium chori sancti Johannis in Hauge (UBW Mp. th. f. 127a) S. 22
        e. Directorium Herbipolense (Speyer 1477) S. 22
    2. Sakramentare S. 23
        a. Sacramentariıum Gelasianum (Fragment; UBW Mp. th. f. 42) S. 23
        b. Sacramentarium Gelasianum (Fragmente aus Neustadt/Main) S. 24
        c. Sacramentarium Gregorianum (Fragmente; Clm 29 164 und 17 181) S. 24
        d. Sacramentarium Gregorianum (Fragmente; UBW Mp. th. f. 28) S. 25
        e. Sacramentarium mixtum (Vercelli, Bibl. capitolare Cod. 181) S. 25
        f. Sacramentarium mixtum (Vat. Palat. Lat. Cod. 496) S. 26
    3. Capitulare und Lektionare S. 27
        a. Das „Kilians-Evangeliar“ (UBW Mp. th. q. 1a) S. 27
        b. Das „Burghards-Evangeliar“ (UBW Mp. th. f. 68) S. 28
        c. Capitulare Lectionum et Evangeliorum Romanum (UBW Mp. th. f. 62) S. 28
        d. Lektionar (Fragment; Bamberg Staatl. Bibliothek Cod. Med. 3) S. 29
        e. Kurz-Lektionar (UBW Mp. th. q. 32) S. 29
        f. Lektionar (Fragmente; Clm 14748) S. 30
        g. Evangeliar (UBW Mp. th. f. 65) S. 31
        h. Evangeliar (UBW Mp. th. q. 1) S. 31
        i. Lektionar (UBW Mp. th. q. 5) S. 31
        k. Lektionar (UBW Mp. th. f. 32) S. 31
        l. Lektionar (UBW Mp. th. f. 158) S. 34
        m. Lektionar (UBW Mp. th. f. 11) S. 35
        n. Lektionar (UBW Mp. th. f. 169) S. 36
    4. Gradualien S. 36
        a. Graduale (UBW Mp. th. f. 165) S. 36
        b. Druck-Graduale (Würzburg 1499) S. 37
    5. Missalien S. 37
        a. Missale (UBW Mp. th. f. 102) S. 37
        b. Druck-Missalien S. 38
    6. Martyrologien und Kalendarien S. 39
        a. Martyrologium Bedae (UBW Mp. th. f. 49) S. 39
        b. Martyrologium Bedae (UBW Mp. th. f. 50) S. 39
        c. Kalendarien S. 39
    7. Agenden – Ritualien S. 40

Hauptteil B: Die Domliturgie des späten Mittelalters S. 41

Kapitel I: Kirchenjahr und Kalendarium S. 41
    1. Das Kirchenjahr S. 41
    2. Das Kalendarium S. 42
        a. Das Kalendarium von UBW Mp. th. f. 168 S. 42
        b. Vergleich mit dem Festbestand der Sakramentare S. 53
        c. Neufeste bis zum Breviarium chori sancti Kiliani S. 55
        d. Neufeste des 14. und 15. Jahrhunderts S. 62
        e. Die Heiligen und ihre Kultheimat S. 65
        f. Die Würzburger Heiligen S. 66
        g. Die Reliquienfeste der Domliturgie S. 67
    3. Ritus und Rang der Feste und liturgischen Tage S. 71
        a. Ritus und Rang der Feste S. 72
        b. Ritus und Rang der Oktaven S. 74
        c. Ritus und Rang der Vigilien S. 75
        d. Ritus und Rang der Sonntage S. 76
        e. Ritus und Rang der Ferien S. 76

Kapitel II: Der Ordo Missae S. 77
    1. Eröffnung und Wortgottesdienst S. 77
        a. Das Stufengebet S. 77
        b. Das Kyrie eleison S. 80
        c. Das Gloria S. 80
        d. Das Credo S. 81
    2. Der Canon minor S. 82
    3. Die Präfation S. 84
    4. Der Canon maior S. 86
    5. Pater noster bis Agnus Dei S. 88
    6. Friedenskuß und Kommunion S. 89
    7. Der Schluß der Messe S. 91
        a. Der Entlassungsruf S. 91
        b. Der Segen S. 91
        c. Placeat tibi S. 92
        d. Das letzte Evangelium S. 92
        e. Der Rezeß S. 92

Kapitel III: Das Sakramentar der Domliturgie S. 94
    I. Collecta, Secreta und Complenda S. 94
        1. Einleitung und Konklusion S. 94
        2. Die Zahl der Orationen und die Kommemorationen S. 95
            a. Advent S. 95
            b. Oktavtag von Weihnachten bis Purificatio S. 95
            c. Sonntage der Vorfastenzeit nach Purificatio S. 95
            d. Ferialtage von Aschermittwoch bis Passionssonntag S. 96
            e. Osterzeit S. 96
            f. Nachpfingstliche Zeit S. 96
        3. Der Bestand des Proprium de tempore S. 96
        4. Der Bestand des Proprium de sanctis S. 102
            a. Feste mit gelasianischen Formeln S. 102
            b. Feste mit gregorianischen Formeln S. 105
            c. Feste mit beiden Sakramentartypen gemeinsamen Formeln S. 106
            d. Feste mit einzelnen beiden Sakramentartypen gemeinsamen Formeln S. 107
            e. Feste mit teils gelasianischen und teils gregorianischen Formeln S. 110
            f. Feste der Sacramentaria mixta S. 111
            g. Neufeste mit MH und MR gemeinsamen Formeln S. 112
            h. Neufeste bis zu den Druckmissalien S. 113
            i. Eigenfeste der Würzburger Liturgie S. 119
        5. Der Bestand des Commune sanctorum S. 121
            a. In vigilia unius apostoli S. 121
            b. In die unius apostoli S. 121
            c. In die plurimorum apostolorum S 121
            d. De uno martyre et pontifice S. 121
            e. De uno martyre S. 122
            f. De pluribus martyribus S. 122
            g. De uno confessore S. 122
            h. De confessore simplici S. 123
            i. De pluribus confessoribus S. 123
            k. De una virgine non martyre S. 123
            l. De una virgine et martyre S. 123
            m. De pluribus virginibus S. 123
            n. De una vidua S. 123
        6. Die Wochentags- und Votivmessen S. 124
    II. Collecta super populum S. 125

Kapitel IV: Das Antiphonar der Domliturgie S. 127
    I. Introitus, Graduale, Offertorium und Communio S. 127

        1. Das Proprium de tempore S. 127
        2. Das Proprium de sanctis S. 132
            a. Feste mit Texten der Antiphonarien Hesberts S. 132
            b. Feste mit teilweise von den Antiphonarien Hesberts abweichenden Texten S. 133
            c. Feste mit größeren Abweichungen von den Antiphonarien Hesberts S. 134
            d. Feste mit Texten des Liber Antiphonarius in PL 78 S. 136
        3. Neufeste und Commune sanctorum S. 137
            a. In vigilia apostolorum S. 138
            b. In die unius apostoli S. 138
            c. De uno martyre S. 138
            d. De uno martyre et pontifice S. 139
            e. De pluribus martyribus S. 139
            f. Missa ‚Protexisti‘ S. 140
            g. De uno confessore et pontifice S. 140
            h. De confessore simplici S. 141
            i. De pluribus confessoribus S. 141
            k. De una virgine non martyre S. 141
            l. De una virgine et martyre S. 142
            m. De pluribus virginibus S. 142
            n. De una vidua S. 142
            o. Die Marienfeste S. 143
        4. Die Wochentags- und Votivmessen S. 145
        5. Zusammenfassung S. 147
    II. Alleluia S. 147
        1. Das Proprium de tempore S. 147
            a. Zweiter Adventssonntag S. 148
            b. Weihnachtsvigil S. 148
            c. Unschuldige Kinder S. 148
            d. Zweiter und dritter Sonntag nach Epiphanie S. 148
            e. Osteroktav S. 148
            f. Sonntage nach Ostern S. 149
            g. Officium dominicale an den Wochentagen der Osterzeit S. 149
            h. Litania und Vigilia ascensionis S. 149
            i. Sonntag nach Himmelfahrt S. 150
            k. Pfingstwoche S. 150
            l. Sonntage nach Pfingsten S. 151
        2. Das Proprium de sanctis S. 153
            a. Marienfeste S. 154
            b. Apostelfeste S. 154
            c. Kreuzfeste S. 154
            d. Sonstige Feste S. 155
        3. Das Commune sanctorum S. 155
            a. De apostolis S. 156
            b. De martyribus S. 156
            c. De uno martyre S. 157
            d. De uno confessore et pontifice S. 158
            e. De confessore simplici S. 158
            f. De virginibus et non virginibus S. 159
        4. Die Wochentags- und Votivmessen S. 159
    III. Tractus S. 160

Kapitel V: Das Sequentiar der Domliturgie S. 161
    1. Der Bestand des Breviarium chori S. 161
        a. Das Proprium de tempore S. 161
        b. Das Proprium de sanctis S. 162
        c. Das Commune sanctorum S. 162
    2. Der Bestand des MH 1481 S. 163
    3. Die Verwendung in der Domliturgie S. 164

Kapitel VI: Das Lektionar der Domliturgie S. 166
    I. Das Epistolar S. 166
        1. Das Proprium de tempore S. 166
            a. Adventszeit S. 166
            b. Vigil bis Oktavtag von Weihnachten S. 167
            c. Sonntage und Ferialtage nach Epiphanie S. 168
            d. Septuagesimalzeit S. 168
            e. Quadragesima S. 168
            f. Karsamstag und Pfingstvigil S. 169
            g. Osterzeit S. 169
            h. Pfingstwoche S. 170
            i. Sonntage nach Pfingsten S. 171
            k. Lesungen der Ferialtage nach Pfingsten S. 171
        2. Das Proprium de sanctis S. 174
            a. Feste mit Eigentexten S. 175
            b. Feste mit Communetexten S. 175
        3. Die Wochentags- und Votivmessen S. 183
    II. Das Evangeliar S. 183
        1. Das Proprium de tempore S. 183
            a. Adventszeit S. 183
            b. Weihnachtsvigil bis Oktavtag von Epiphanie S. 184
            c. Sonntage und Ferialtage nach Epiphanie S. 184
            d. Septuagesimalzeit S. 185
            e. Quadragesima S. 186
            f. Osterzeit S. 187
            g. Sonntage und Ferialtage nach Pfingsten S. 188
        2. Das Proprium de sanctis S. 189
            a. Feste mit Eigentexten S. 189
            b. Feste mit Communetexten S. 190
        3. Die Wochentags- und Votivmessen S. 198

Schluß S. 199
Kirchenjahrregister S. 201
Heiligenregister S. 204
Personenregister S. 212
Geographisches Register S. 214
Sachregister und Glossar S. 217

nach oben